Regering van Canada
Symbool van de regering van Canada

Government of Canada

Belgie.gc.ca

Breadcrumb

  1. Home
  2. >
  3. Bilaterale relaties
  4. >
  5. Canada - België

Canadese herdenkingsroute -  Slag om de Schelde 1944

Tussen midden september en 8 november 1944 leidde het First Canadian Army een reeks hard bevochten militaire operaties in België en Nederland. Hun opdracht bestond erin een scheepvaartroute naar de haven van Antwerpen te openen om voedsel, brandstof, munitie en andere cruciale voorraden te leveren aan de oprukkende geallieerde troepen in Noordwest-Europa.

De sterke Duitse verdediging en de unieke geografische ligging maakten de Schelde tot een van de moeilijkste slagvelden van de Tweede Wereldoorlog. De geallieerde strijdkrachten zagen zich geconfronteerd met een doolhof van smalle wegen, kanalen, dijken en overstroomde polders terwijl zij verder oprukten door het schiereiland Zuid-Beveland op de noordelijke oever van de rivier. Langs de zuidelijke oever vochten de geallieerde troepen op terrein dat de Duitsers opzettelijk onder water hadden gezet. Van de 12.873 slachtoffers waren er 6.367 Canadezen.

Kaart van de Slag om de Schelde, herfst 1944

De 1st Canadian Army kreeg de opdracht om de Scheldemonding vrij te maken, met het 2nd Canadian Corps ten Westen van Antwerpen terwijl het 1st British Corps ten Oosten van Antwerpen opereerde. Binnen het 2nd Canadian Corps speelden de 3rd Canadian Infantry Division en de 4th Canadian Armoured Division een leidende rol in het vrijmaken van de zuidelijke oever van de Schelde. Als onderdeel van 2nd Canadian Corps, leverde de 1st Polish Armoured Division een belangrijke bijdrage door de zuidelijke oever van de Schelde ten oosten van het kanaal Gent-Terneuzen richting Antwerpen vrij te maken. De 2nd Canadian Infantry Division vocht eerst ten Noorden en daarna ten westen van Antwerpen om Zuid-Beveland en het eiland Walcheren op de noordelijke oever van de Schelde te bevrijden. Britse Commando-eenheden en infanterie vochten ook mee op Zuid-Beveland en Walcheren. De 4th Canadian Armoured Division hielp ook mee met het vrijmaken van het gebied ten noord-oosten van Antwerpen, tot aan Steenbergen (NL). Het 1st British Corps drongen de Duitsers terug verder terug tot aan de Maas. De  104th US Infantry Division, toegewezen aan 1st British Corps vorderde vanaf Wuustwezel tot aan de Moerdijk.

Het plan voor het openen van de riviermond omvatte vier cruciale operaties: (1) vrijmaken van het gebied ten noorden van Antwerpen en de toegang tot Zuid-Beveland vrijwaren; (2) bevrijden van de 'Breskens pocket' ten noorden van het Leopoldkanaal (Operation Switchback); (3) heroveren van Zuid-Beveland (Operation Vitality) en (4) bevrijden van het eiland Walcheren (Operation Infatuate).

Door de vijand van rond de Schelde te verdrijven, kregen de geallieerde troepen toegang tot de cruciale haven van Antwerpen – de grootste haven van West-Europa –, wat de weg vrijmaakte voor de bevrijding van Nederland en de uiteindelijke overwinning.

Routebeschrijving voor de Canadese herdenkingsroute - Slag om de Schelde 1944

De voorgestelde routebeschrijving hieronder combineert een selectie van Belgische en Nederlandse monumenten en gedenkplaten, oorlogsbegraafplaatsen en andere belangrijke sites waar Canada blijvend wordt gehuldigd voor zijn rol in de Slag om de Schelde in 1944. Het is niet mogelijk om alle monumenten en gedenkplaten ter ere van Canada's offers tijdens WO2 te vermelden: er zijn er simpelweg te veel. U kan de adresgegevens van elke site gebruiken om de plaatsen te ontdekken die voor Canada van bijzonder belang zijn.

1. Het For Freedom Museum in Ramskapelle (Knokke-Heist, België)

Adres: Ramskapellestraat 91, 8300 Knokke-Heist, België

Het For Freedom Museum in Ramskapelle (Knokke-Heist, België)Het For Freedom Museum, met zijn realistische diorama's, beeldmateriaal en originele artefacten, waaronder heel wat die geschonken werden door Canadese regimentsverenigingen en families, schetst een realistisch beeld van de Tweede Wereldoorlog in Noordwest-België. Tussen 1940 en 3 november 1944, de dag waarop de wapens eindelijk zwegen, leden alle inwoners in dat gebied onder repressie en moeilijke leefomstandigheden. Het museum biedt onderdak aan een indrukwekkende verzameling voertuigen, uniformen en opgegraven restanten van vliegtuigen in de oude dorpsschool.

2. Adegem Canadian War Cemetery (Maldegem, België)

Adres: Prins Boudewijnlaan 51, 9991 Maldegem, België

Adegem Canadian War Cemetery (Maldegem, België)Het Adegem Canadian War Cemetery bevindt zich een paar kilometer van het centrum van Maldegem en is de begraafplaats met het grootste aantal Canadese soldaten die tijdens de Tweede Wereldoorlog in België het leven lieten: 849. De meeste Canadezen die daar begraven liggen, sneuvelden tijdens de Slag om de Schelde, maar ook heel wat Canadezen die het leven elders in België lieten, werden naar deze begraafplaats overgebracht, waaronder 41 leden van de Canadian Air Force en 3 van de Canadian Navy. Andere landen die er zijn vertegenwoordigd, zijn het Verenigd Koninkrijk (268), Polen (33), Australië (3), Nieuw-Zeeland (2) en Frankrijk (2). De begraafplaats is eigendom van en wordt beheerd door de Commonwealth War Graves Commission.

3. Baileybrug & Canadese gedenkplaat (Maldegem, België)

Adres: Boomstraatje, 9980 Maldegem, België

De Baileybrug over het Leopoldkanaal tussen Maldegem en Sint-LaureinsDeze Baileybrug werd in 1944 gebouwd door Canadese troepen na hevige gevechten tijdens Operation Switchback. Het was hier dat de Canadese troepen een aanval over het kanaal uitvoerden. Op een gedenkplaat ter plaatse staat vermeld dat de 3rd Canadian Infantry Division op 6 en 7 oktober 1944 begon met Operation Switchback. Hier voerden het Regina Rifle Reg., het Canadian Scottish Reg. en de Royal Winnipeg Rifles aanvallen uit over het Leopoldkanaal. Dit is een van de laatste overblijvende Baileybruggen die nog steeds in gebruik is.
Operation Switchback was een aanval van de Canadese troepen van twee kanten: een aanval met vlammenwerpers over het Leopoldkanaal tussen Maldegem en Sint-Laureins op 6 oktober, en een amfibische operatie in het noordelijke deel van de 'Breskens pocket' aan Biervliet-Hoofdplaat (NL) op 9 oktober. De bevrijding van Knokke en Zeebrugge op 3 november betekende het einde van Operation Switchback. De +/- 200 soldaten die sneuvelden tijdens Operation Switchback rusten op het Canadian War Cemetery in Adegem (Maldegem).

4. Stadspark Antwerpen (Antwerpen, België)

Adres: Van Eycklei 1, 2018 Antwerpen

Gedenkplaat Royal Hamilton Light Infantry in het Stadspark in AntwerpenIn dit park in het centrum van Antwerpen vind je twee Canadese gedenkplaten, bevestigd aan een muur grenzend aan het Antwerpse oorlogsmonument.
Op de eerste plaat staat het volgende: "Deze gedenkplaat is opgedragen aan het heldhaftige 1st Canadian Army dat er samen met Britse en Poolse troepen in slaagde om in de herfst van 1944 na hevige gevechten de riviermond van de Schelde te heroveren en zo de haven van Antwerpen toegankelijk te maken."

De tweede plaat op dezelfde muur vermeldt de bijdrage van de Royal Hamilton Light Infantry in het gebied rond de haven van Antwerpen aan het voorkomen van de vernietiging van de haven en de bijbehorende cruciale infrastructuur ten noorden van het Albertkanaal. Dit deden ze samen met het Belgische verzet.

Heel wat van de Canadezen die het leven lieten rond Antwerpen tijdens de Slag om de Schelde liggen begraven op de Begraafplaats Schoonselhof in Wilrijk, een district van Antwerpen. In totaal rusten hier 348 Canadese soldaten.

5. Monument van de Erkentelijkheid aan het treinstation Heide-Kalmthout (Kalmthout, België)

Adres: Heidestatieplein 1, 2920 Kalmthout, België

Monument van de Erkentelijkheid aan het treinstation Heide-Kalmthout (Kalmthout, België)Het Monument van de Erkentelijkheid in Kalmthout, een dorp 20 km ten noorden van Antwerpen, huldigt de samenwerking tussen de Canadese troepen en het plaatselijke verzet, dat leidde tot het vrijwaren van de cruciale infrastructuur van de haven van Antwerpen en bevrijden van tal van dorpen ten noorden van Antwerpen, waaronder Kalmthout.

Twee levensgrote bronzen standbeelden vormen een beeld van de eerste ontmoeting tussen Lt-Col. Denis Whitaker van de Royal Hamilton Light Infantry en Antwerpenaar Eugène Colson (° 2000), wiens 600 verzetsstrijders – voornamelijk dokwerkers – sinds 4 september het gebied rond de haven van Antwerpen hadden heroverd en alleen hadden verdedigd. Denis Whitaker (° 2001) was een onderscheiden soldaat die twee keer bekroond werd met de Distinguished Service Order – na het Victoria Cross de hoogste militaire Canadese onderscheiding – voor zijn inzet in Dieppe, Woensdrecht en elders. Uit hun samenwerking in Antwerpen groeide een levenslange vriendschap.

6. Bergen-op-Zoom Canadian War Cemetery (Bergen-op-Zoom, Nederland)

Adres: Ruytershoveweg, 4622 RJ Bergen op Zoom, Nederland

Bergen-op-Zoom Canadian War Cemetery (Bergen-op-Zoom, Nederland)De meeste Canadese soldaten die begraven liggen op het Bergen-op-Zoom Canadian War Cemetery sneuvelden tijdens de Slag om de Schelde. De begraafplaats omvat 972 Canadese graven, onder meer van 64 Canadese piloten.

Naast deze begraafplaats is er nog een andere, de Bergen-op-Zoom War Cemetery, met nog 50 Canadezen, waarvan het merendeel piloten.

7. Canadese Sherman-tank te Hoogerheide (Woensdrecht, Nederland)

Adres: Onderstal 39, 4631 NN Hoogerheide, Nederland

Sherman-tank, gebruikt tijdens zware gevechten te WoensdrechtEen Canadese Sherman-tank van het regiment Fort Garry Horse en twee gedenkplaten herdenken de hevige gevechten in oktober 1944 voor controle over het dorp Woensdrecht, een cruciale plek voor de toegang tot de landengte Zuid-Beveland.

Op 2 oktober 1944 stootte de 2nd Canadian Infantry Division op hevige weerstand in de buurt van Woensdrecht en Hoogerheide. De bloedige gevechten tegen Duitse elitetroepen bleven voortduren tot 16 oktober. Op 13 oktober, 'Black Friday', verloor de Black Watch tijdens een uitzonderlijk gewelddadig gevecht 145 manschappen en al haar bevelhebbers.

Op 16 oktober baande de Royal Hamilton Light Infantry, ondersteund door het regiment Fort Garry Horse en artillerie, zich een weg naar Woensdrecht en behield daar zijn positie. Tijdens de zware gevechten werden de dorpen Woensdrecht en Hoogerheide bijna compleet vernietigd.

8. Gedenkplaat van de Historic Sites and Monuments Board of Canada te Sloedam (Arnemuiden, Nederland)

Adres: Postweg, Arnemuiden, Nederland

Gedenkplaat van de Historic Sites and Monuments Board of Canada te SloedamOp de 1 km lange en amper 45 meter brede Sloedam, de enige toegangsweg tot Walcheren vanuit Zuid-Beveland, werd tussen 31 oktober en 5 november 1944 hevig gevochten.

Een gedenkplaat van de Historic Sites and Monuments Board of Canada, die in 2010 werd ingehuldigd, schetst de rol van de eenheden van de 5th Canadian Infantry Brigade tijdens de frontale aanval over de dam. Dankzij een geslaagde aanval met amfibievoertuigen van de 52nd British (Lowland) Division, die de Duitse verdediging wist te omzeilen, konden de Canadese troepen op 2 november het oostelijke deel van Walcheren binnendringen.

Het lot van de Duitse verdedigers op het eiland Walcheren werd uiteindelijk bezegeld door de British Commandos van de 4th Commando Brigade, die aan land kwamen in Flushing en Westkapelle.

9. Zeeland Liberation Museum (Nieuwdorp, Nederland)

Adres: Coudorp 41, 4455 AH Nieuwdorp, Nederland

Zeeland Liberation Museum (Nieuwdorp, Nederland)Het museum is vooral gewijd aan de Slag om de Schelde.

In het drie hectaren grote Bevrijdingsmuseum Zeeland vind je bunkers, een Baileybrug, wegversperringen, een Sherman-tank, een hedendaagse kerk enz.

In het museum staat ook een Buffalo-amfibielandingsvoertuig.

10. Landingsmonument te Biervliet (Terneuzen, Nederland)

Adres: Parkeerplaats Paulinahaven, Biervliet, Nederland

Het Landingsmonument te Biervliet (Terneuzen, Nederland)Dit monument herdenkt de geslaagde aanval op 9 oktober 1944 door twee Canadese eenheden, de North Nova Scotia Highlanders te Hoofdplaat en de Highland Light Infantry of Canada te Biervliet, gebruik makend van 90 amfibievoertuigen zoals Buffaloes en Terrapins. Na het succesvol oprichten van een bruggenhoofd wisten de troepen door te stoten in de richting van Knokke.

11. De Hickman-brug in Retranchement (Sluis, Nederland)

Adres: Zwinstraat 17, 4525 AC Retranchement, Nederland

Het gedenkteken naast de brug die de naam 'Hickmanbrug' draagt, is ter ere van Sergeant John Lockhart Hickman van de Royal Canadian Engineers, die werd gedood tijdens een mortieraanval terwijl de eenheid onder zijn leiding een Baileybrug bouwde over een kanaal te Retranchement op 31 oktober 1944. Deze actie was een onderdeel van het Canadese eindoffensief in de polders van Zeeuws-Vlaanderen richting Knokke-Heist en Zeebrugge, waar de Slag om de Schelde eindigde aan Belgische kant.

De Hickmanbrug in Retranchement (Sluis, Nederland)De rol van de genietroepen tijdens de Slag om de Schelde was cruciaal in een deels overstroomd gebied doorkruist met kanalen. Retranchement is het meest westelijke kustdorp van Nederland. Sergeant Hickman ligt begraven op het Adegem Canadian War Cemetery in Maldegem.

Van hieruit is het slechts enkele kilometers naar het startpunt van deze route in Knokke-Heist.

Eenmaal de gevechten voorbij waren op 8 november, werden de mijnen die in de Schelde lagen verwijderd, en arriveerde op 28 november het eerste konvooi van Geallieerde bevoorradingsschepen de haven van Antwerpen, aangevoerd door het in Canada gebouwde vrachtschip Fort Cataraqui.

Aankomst in Antwerpen van het in Canada gebouwde vrachtschip Fort Cataraqui op 28 november 1944

Aankomst in Antwerpen van het in Canada gebouwde vrachtschip Fort Cataraqui op 28 november 1944

Footer

Bijgewerkt op:
2019-09-12